Een gebed zonder eind. Stijlen van religiekritiek van de oude Grieken tot nu

Redactie:

Lisanne Jansen, Rozemarijn Oosthoek, Rob van de Schoor, Marin Terpstra, Nikki Heinsman

 

Aankondiging Uitgeverij Wilde Raven

Een gebed zonder eind laat aan de hand van prikkelende historische en recente voorbeelden zien dat religiekritiek de sleutel is om de huidige cultuur en politiek te begrijpen. Van de Oude Grieken tot nu heeft religiekritiek een cruciale rol gespeeld in discussies over de inrichting van de maatschappij.

Religiekritiek is meer dan kritiek op religie of het simpelweg afwijzen ervan. Ook binnen en tussen religies speelt zich een kritische strijd af over interpretaties, praktijken en functies. Die strijd is naar binnen gericht, maar ook naar buiten. Hij neemt de vorm aan van een vreedzame dialoog, maar ook van een gewelddadige beeldenstorm. Hij speelt zich af in kerken en theaters, maar ook in boeken en brieven, en op pleinen en ministeries. Hij is soms bitter en spottend, maar ook vermakelijk en constructief. En vrijwel niemand kan zich eraan onttrekken.

Uit alle stijlen en voorbeelden die in Een gebed zonder eind naar voren komen, blijkt bovenal dat religiekritiek om meer gaat dan religie. Het toont de worsteling van mensen die hun weg zoeken, in het eigen leven, en in het samenleven.

Inhoudopgave

Inleiding

 

Deel I: Verbeelding
A. Kritiek op letterlijke verbeelding:
§1 De Zeven Werken van Barmhartigheid (De Meester van Alkmaar)
§2 Aad de Haas’ Profanerende Religieuze kunst (Mariano Cordiovani e.a)
§3 Bloederige Christelijke kunst (Denis Diderot)
§4 Vlugschrift Beeldenstorm (Auteur onbekend)
§5 Verminkt: De Heilige Drievuldigheid (Arnt van Tricht)
§6 Verwoest: De boeddha’s van Bamyan (Taliban)
B. Kritiek op mentale verbeelding:
§7 Mystieke vrouwen (Denis Diderot)
§8 Een waarachtig theïsme (David Hume)
§9 Discordianisme (Church of the Flying Spaghetti Monster)
§10 Lucretius en de vreze Gods (Lucretius)
§11 Over het begrip van God (Spinoza)
§12 Antropomorfe Godenbeelden (Xenofanes, Clemens van Alexandrië)

 

Deel 2: Veroordeling
A: In Gods naam
§13 Kritiek op lekenpriesters (Caritas Pirckheimer)
§14 De Kerk als machtig en log instituut (Gerard Mathot en Aad de Haas)
§15 Evangelie van Judas (gnosticisme)
§16 Over de gnostici (Plotinos)
§17 Paus en Sultan in de hel (Matthias Gerung)
§18 De Ceremonie (Jan Siebelink)
§19 Xenofanes over de grote Griekse dichters
§20 Verbeelding van de valse geestelijkheid
B: Van God los
§21 De vloek van het atheïsme (Plato)
§22 Deconversie (Tim Brooks)
§23 God toont zich niet in de wereld (Ludwig Wittgenstein)
§24 Bijgeloof (Voltaire)
§25 Bevrijding van de angst voor de goden (Lucretius)
§26 De rede van Zeus tegen de Olympische goden, en de reactie van Athene (Homeros) §27 Ware en valse vergeving (Hans Holbein de Jongere)

 

Deel 3: Vermaatschappelijking
A. Kritiek op de goddeloze maatschappij
§28 Nieuwe soorten van theologie (Plato)
§29 Scheiding van staat en kerk
§30 Spinoza’s definitie van de godsdienst
§31 Dank U! Religiekritiek op het toneel
§32 Moderniteit is afgoderij (Donoso Cortés)
§33 Religie op de pijnbank
B Kritiek op maatschappelijke gevolgen van religie
§34 Altijd wat uit te leggen
§35 De martelaren van Córdoba (Eulogius)
§36 Over fanatisme (Voltaire)
§37 Tolerantie in Nathan de Wijze (Lessing)
§38 Kritiek op het kloosterleven (Luther)
§39 Verzet tegen christelijke leraren (Julianus)
§40 Nederlands grondgebied, Nederlandse religie?

 

Afsluiting. Waarover gaat religiekritiek eigenlijk? Een poging tot begrip